Resultat frå bremålingane i 2020
Norsk Bremuseum & Ulltveit-Moe senter for klimaviten i Fjærland måler årleg frontendringane på nokre lokale brear.
Som ein del av eit nettverk med andre breinteresserte, hjelper vi NVE (Noregs Vassdrags- og Energidirektorat) med å overvake fleire brear. Frontendringane vert målt på 30 til 40 brear rundt omkring i landet.
Breane som Norsk Bremuseum har ansvar for er Vetle Supphellebreen i Fjærland og Haugabreen i Jølster. Fronten til Vetle Supphellebreen minka med 6 meter i høve året før og har totalt smelta 30 meter attende sidan 2011. Ved Haugabreen trakk fronten seg 8 meter attende, noko som betyr ein smelting på 84 meter sidan 2013.
Haugabreen i 2015 og i 2020. Bileta syner korleis meir fjell kjem til syne kring breen, sjå særleg området merka med raude ringar på kvart bilete. I tillegg veks det fram eit lite vatn framfor fronten.
NVE rapporterte hausten 2020 om at det var positiv massebalanse på fleire brear. Begrepet massebalanse seier noko om kor mykje snø breen får kvart år, kontra kor mykje is og snø som smeltar vekk. Dette kan samanliknast med eit rekneskap, kor ein har inntekter og utgifter. Året 2020 vart difor eit godt år for breane sitt rekneskap. Det vil seie at det kom mykje snø i akkumulasjonssesongen, som vanlegvis varar frå november til april. Temperaturane gjennom smeltesesongen, som typisk er frå mai til oktober, klarte i 2020 ikkje å tære tilstrekkeleg på snøen og isen på mange av breane til å skape eit underskot.
Om vi ser på endringane til breane over tid, viser tilbakegangen av frontane at det ikkje kjem nok snø til å dekke over underskotet. Dette er den langsiktige trenden for norske brear på 2000-talet.
Utviklinga til frontposisjonen på fem utvalde brearmar frå Jostedalsbreen i perioden 1899 - 2020. Nigardsbreen i Jostedalen har, til dømes, trekt seg attende nesten 3 kilometer på ca 120 år.
Breane held fram med å trekke seg attende
Norsk Bremuseum & Ulltveit-Moe senter for klimaviten i Fjærland måler årleg frontendringane på nokre brear i nêrområdet.
Haugabreen i Jølster trakk seg 6 meter attende, medan Vetle Supphellebreen minka med 22 meter. Bretungane har også smelta ein god del langs sidene og totalt sett blitt tunnare dei siste åra. Dette kan ein til dømes tydeleg sjå ut frå bilete av Haugabreen i 2015 og 2019.
Haugabreen i 2015 til venstre og i 2019 til høgre.
Det er litt vemodig å halde fram med formidling om desse breane som år etter år går attende og minkar i storleik. Temperaturen gjennom smeltesesongen aukar og normalt sett store snømengder om vinteren er ikkje nok for å kompensere massetapet frå breane.
Bremseltinga har konsekvensar det er viktig å rette fokus mot. Breane gjev oss stabil vassforsyning til fornybar kraftproduksjon og til vatning i jordbruket, dei er trekkplaster for reiselivet, dei er i seg sjølv nokre naturlege meisterverk som gjev kvalitetar med å bu i distrikta og dei kan gje oss masse informasjon om tidlegare klima. Andre stader i verda er breane viktige som vasskjelder til både drikkevatn og jordbruk, og med dårleg nytt for breane er dette dårleg nytt for menneska som er avhengige av breane.
Kanskje vert fleire av naturen sine store underverk, noko breane i høgaste grad er, kraftig endra eller til og med borte i løpet av nokre generasjonar. Vi som kan sjå og oppleve breane i dag er tidsvitner til endringar som er store og ikkje minst raske i eit geologisk perspektiv. Det er farten til endringane som er så skremmande, og det er global oppvarming grunna menneskeskapte utslepp av drivhusgassar og store arealendringar som er pådrivarane for desse endringane.
Norsk Bremuseum målte tidlegare også Bøyabreen og Store Supphellebreen i Fjærland. Desse vert no fotograferte og det er tydelege endringar som kan fangast med fotoapparat.
Bøyabreen i 1997 og 2019.
Det er klart at desse to breane har vore viktige ikon for reiselivet i over 150 år i Fjærland. Turistar kom langvegs frå for å sjå og oppleve den magiske isen. Landskapet i seg sjølv med fjorden og fjella er jo fantastisk og utan sidestykke, og med breane har det høg internasjonal kvalitet. Men utan breane så kan eit viktig naturelement bli borte. Dette er noko som vedgår oss alle, anten vi er turistar eller lokalbefolkning. Med det meinar eg at vi alle bidreg i drivhusgassutslepp og arealendringar på kloden, gjennom vår levemåte med mykje reising og forbruk. Vi som jobbar hjå Norsk Bremuseum og med denne formidlinga opplever at mange av våre besøkande er opptekne av å redusere utslepp og leva meir berekraftig. Kor mange klimatoppmøter i FN skal til for å faktisk snu trenden, og er dette mogleg?
Breane minkar i 2018
Norsk Bremuseum & Ulltveit-Moe senter for klimaviten målar frontposisjonen på to brear i Jostedalsbreen Nasjonalpark. Målingane viser at dei trekk seg attende i 2018.
Fronten av Vetle Supphellebreen 11. oktober 2018.
Frontposisjonsmålingar
Etter å ha rykka fram dei siste tre åra skulle Vetle Supphellebreen trekke seg attende i 2018. Resultatet vart -6 meter. Heilt sidan Norsk Bremuseum tok opp att målingane i 2011, så har breen heldt seg relativt stabil når det gjeld frontposisjonen. Breen vart også overvaka i perioden 1899-1944 og trakk seg då nesten 450 meter attende.
Haugabreen i byrjinga av oktober 2018.
Den andre breen som får målt frontposisjonen er Haugabreen i Jølster. Den minka med 16 meter i 2018, og har totalt trekt seg 69 meter attende sidan vi starta å måle breen i 2013. I dei seinare åra har stadig meir vatn kome til syne kring fronten av breen. På sikt kan det bli vanskar med å koma seg tørrskodd opp på breen for dei som skal på brevandring.
Bøyabreen 1. oktober 2018.
I tillegg vert dei meir kjende brearmane, Bøyabreen og Store Supphellebreen, også overvaka ved at det vert teke bilete kvart år. Bresmeltinga gjer at frontposisjonsmålingar er vanskelege å gjennomføre, men fotografering av breane gjer at ein likevel kan dokumentere utviklinga deira.
Meir informasjon om frontposisjonmålingar og andre bremålingar, finst på NVE sine heimesider om bredata. Der kan du lesa at breane i Noreg minka kraftig i 2018, kor til dømes Engabreen i Nordland trakk seg heile 140 meter attende og Nigardsbreen smelta 81 meter.
Brear og klima
Den varme sommaren tæra hardt på Jostedalsbreens snø- og ismassar i 2018. Breane har, sidan framrykka på slutten av 1990-talet, i over 20 år trekt seg attende. Dette er ein del av den langsiktige trenden med minkande brear i eit stadig varmare klima. I fylgje Verdas Meteorologiorganisasjon (WMO) ligg 2018 an til å bli blant dei varmaste åra som nokon sinne er registrert på kloden sidan temperaturmålingane starta på midten av 1800-talet.
Breane er mellom anna vårt viktigaste vassreservoar. Heile 70 % av alt ferskvatnet på jorda er lagra i form av is, og breane utgjer såleis ei stabil vassforsyning til mange folk. Dessutan er breane rundt om i verda eit av våre beste klimaarkiv.
Rapport frå bremålingane i 2017
Vetle Supphellebreen går mot trenden og rykkar fram i 2017, medan Haugabreen trekk seg attende.
Ved fronten av Vetle Supphellebreen i byrjinga av november 2017. Foto: Pål Gran Kielland.
For oss breinteresserte er det alltid gode nyhende når ein bre veks og rykkar fram. Vetle Supphellebreen rykka fram for tredje året på rad, med snaue 2 meter i 2017. Vi byrja med frontposisjonsmålingar av breen i 2011 og breen viste attendetrekking dei fyrste åra. I måleperioden har breen totalt sett gått 4 meter fram, eller med andre ord heldt seg stabil. Eit overskot av snø i måleperioden kan forklare utviklinga til Vetle Supphellebreen. Ser vi på Meteorologisk Institutts vær- og klimadata så har målestasjonen som står ved Norsk Bremuseum totalt sett registrert nedbørsmengder over normalen i perioden 2011-2017. Store snømengder kan vera ein del av forklaringa på breen sitt framrykk dei seinare åra. Saman med faktorar som temperatur, breiddegrad, høgde over havet, terrenget (brattheit og solinnstråling) og nærleiken til havet (maritimitet) er nedbør ein del av eit komplisert samspel som fører til danning og endring av brear. Det er særleg forholdet mellom vinternedbør og sommartemperatur som styrer breens balanse frå år til år.
Haugabreen etter ferskt snøfall i november 2017. Foto: Pål Gran Kielland.
Haugabreen sette personleg negativ rekord då den gjekk 18 meter attende i 2017. Sidan vi starta målingar på denne breen så har den minka med totalt 53 meter. Det er også her ein auke i nedbør når vi ser på vêrdata frå nærliggande målestasjonar, men nedbøren har tydelegvis ikkje vore nok til å bremse smeltinga. I tillegg må ein hugse på at breen sin reaksjonstid på endringar i klima er forseinka. Sidan brear i all hovudsak er styrt av vinternedbør og sommartemperatur, vil endringar av desse klimaparameterane bli gjenspegla av breen. Mykje snø og/eller låg temperatur fører til av breane veks, medan lite snø og/eller høge temperaturar gjer at breane smeltar.
Frontendringane viser korleis lengda på breen endrar seg frå år til år, og er eit bilete på korleis brevolumet endrar seg over tid. Endringane ein kan sjå på ein brefront er ein forseinka reaksjon på endringar i massebalanse. Reaksjonstida til breane avheng mellom anna av lengd, brattleik og friksjonen mot underlaget. Kring Jostedalsbreen varierar reaksjonstida til utløparane stort sett mellom 3 og 30 år.
Elles sjå NVE sine heimesider for meir informasjon om breane våre.