Resultat frå bremålingane i 2020
Norsk Bremuseum & Ulltveit-Moe senter for klimaviten i Fjærland måler årleg frontendringane på nokre lokale brear.
Som ein del av eit nettverk med andre breinteresserte, hjelper vi NVE (Noregs Vassdrags- og Energidirektorat) med å overvake fleire brear. Frontendringane vert målt på 30 til 40 brear rundt omkring i landet.
Breane som Norsk Bremuseum har ansvar for er Vetle Supphellebreen i Fjærland og Haugabreen i Jølster. Fronten til Vetle Supphellebreen minka med 6 meter i høve året før og har totalt smelta 30 meter attende sidan 2011. Ved Haugabreen trakk fronten seg 8 meter attende, noko som betyr ein smelting på 84 meter sidan 2013.
Haugabreen i 2015 og i 2020. Bileta syner korleis meir fjell kjem til syne kring breen, sjå særleg området merka med raude ringar på kvart bilete. I tillegg veks det fram eit lite vatn framfor fronten.
NVE rapporterte hausten 2020 om at det var positiv massebalanse på fleire brear. Begrepet massebalanse seier noko om kor mykje snø breen får kvart år, kontra kor mykje is og snø som smeltar vekk. Dette kan samanliknast med eit rekneskap, kor ein har inntekter og utgifter. Året 2020 vart difor eit godt år for breane sitt rekneskap. Det vil seie at det kom mykje snø i akkumulasjonssesongen, som vanlegvis varar frå november til april. Temperaturane gjennom smeltesesongen, som typisk er frå mai til oktober, klarte i 2020 ikkje å tære tilstrekkeleg på snøen og isen på mange av breane til å skape eit underskot.
Om vi ser på endringane til breane over tid, viser tilbakegangen av frontane at det ikkje kjem nok snø til å dekke over underskotet. Dette er den langsiktige trenden for norske brear på 2000-talet.
Utviklinga til frontposisjonen på fem utvalde brearmar frå Jostedalsbreen i perioden 1899 - 2020. Nigardsbreen i Jostedalen har, til dømes, trekt seg attende nesten 3 kilometer på ca 120 år.
Breane held fram med å trekke seg attende
Norsk Bremuseum & Ulltveit-Moe senter for klimaviten i Fjærland måler årleg frontendringane på nokre brear i nêrområdet.
Haugabreen i Jølster trakk seg 6 meter attende, medan Vetle Supphellebreen minka med 22 meter. Bretungane har også smelta ein god del langs sidene og totalt sett blitt tunnare dei siste åra. Dette kan ein til dømes tydeleg sjå ut frå bilete av Haugabreen i 2015 og 2019.
Haugabreen i 2015 til venstre og i 2019 til høgre.
Det er litt vemodig å halde fram med formidling om desse breane som år etter år går attende og minkar i storleik. Temperaturen gjennom smeltesesongen aukar og normalt sett store snømengder om vinteren er ikkje nok for å kompensere massetapet frå breane.
Bremseltinga har konsekvensar det er viktig å rette fokus mot. Breane gjev oss stabil vassforsyning til fornybar kraftproduksjon og til vatning i jordbruket, dei er trekkplaster for reiselivet, dei er i seg sjølv nokre naturlege meisterverk som gjev kvalitetar med å bu i distrikta og dei kan gje oss masse informasjon om tidlegare klima. Andre stader i verda er breane viktige som vasskjelder til både drikkevatn og jordbruk, og med dårleg nytt for breane er dette dårleg nytt for menneska som er avhengige av breane.
Kanskje vert fleire av naturen sine store underverk, noko breane i høgaste grad er, kraftig endra eller til og med borte i løpet av nokre generasjonar. Vi som kan sjå og oppleve breane i dag er tidsvitner til endringar som er store og ikkje minst raske i eit geologisk perspektiv. Det er farten til endringane som er så skremmande, og det er global oppvarming grunna menneskeskapte utslepp av drivhusgassar og store arealendringar som er pådrivarane for desse endringane.
Norsk Bremuseum målte tidlegare også Bøyabreen og Store Supphellebreen i Fjærland. Desse vert no fotograferte og det er tydelege endringar som kan fangast med fotoapparat.
Bøyabreen i 1997 og 2019.
Det er klart at desse to breane har vore viktige ikon for reiselivet i over 150 år i Fjærland. Turistar kom langvegs frå for å sjå og oppleve den magiske isen. Landskapet i seg sjølv med fjorden og fjella er jo fantastisk og utan sidestykke, og med breane har det høg internasjonal kvalitet. Men utan breane så kan eit viktig naturelement bli borte. Dette er noko som vedgår oss alle, anten vi er turistar eller lokalbefolkning. Med det meinar eg at vi alle bidreg i drivhusgassutslepp og arealendringar på kloden, gjennom vår levemåte med mykje reising og forbruk. Vi som jobbar hjå Norsk Bremuseum og med denne formidlinga opplever at mange av våre besøkande er opptekne av å redusere utslepp og leva meir berekraftig. Kor mange klimatoppmøter i FN skal til for å faktisk snu trenden, og er dette mogleg?